Hoàng liên chân gà là dược liệu đa tác dụng. Từ lâu loài cây này đã được đông y sử dụng để chữa nhiều bệnh khác nhau như viêm ruột, tiêu chảy, lỵ, trĩ, sốt cao, viêm gan, viêm ngứa ngoài da,mụn nhọt,..

Hoàng liên chân gà (hoàng liên, chi liên, vương liên,…) là vị thuốc Đông y quý. Thảo dược này có tên khoa học là Coptis teeta Wall – thuộc họ Hoàng liên (Ranunculaceae). Vì thân rễ của cây có hình dáng như chân con gà, cong queo nên được gọi là hoàng liên chân gà để phân biệt với một số loại thảo dược cùng tên như hoàng liên ba gai, thổ hoàng liên.

Đây là một trong những loại thuốc Đông y đã được khoa học nghiên cứu cụ thể. Hiện nay, chiết xuất từ cây hoàng liên đã được ứng dụng trong sản xuất dược phẩm điều trị viêm nhiễm đường ruột và một số bệnh tiêu hóa thường gặp.

Hoàng liên chân gà là loài thực vật thân thảo, chiều cao trung bình từ 20 – 35cm, sống lâu năm. Cây có thân thẳng, phía trên phân nhánh. Thân rễ hình rụ, gầy cong queo, có nhiều rễ con và có màu nâu vàng nhạt.

Lá mọc so le, mọc từ thân rễ, cuống dài, mỗi lá gồm 3 – 58 lá chét và có màu lục bóng. Mỗi lá chét được chia thành nhiều thùy, mép lá có răng cưa lớn.

Hoàng liên chân gà: Dược liệu quý với nhiều tác dụng trị bệnh

Hoàng liên chân gà có lá kép, lá chét được chia thành nhiều tùy và mép có răng cưa lớn.

Hoa mọc thành cụm, màu trắng vàng và mọc ở ngọn. Quả có nhiều đài, khi chín chuyển thành màu vàng, bên trong chứa hạt màu đen. Cây ra hoa và kết quả vào tháng 10 đến tháng 2 năm sau.

Cách bào chế hoàng liên

Trước khi sử dụng, hoàng liên được bào chế theo một trong những cách sau:

– Hoàng liên phiến: Đem rễ hoàng liên cho vào bao tải sạch, vò xát để làm sạch rễ con và đất cát. Sau đó, đem rửa sạch dược liệu, để ráo và thái miếng dài khoảng 1 – 3cm, dày 2 – 3mm. Cuối cùng, đem dược liệu phơi hoặc sấy khô được khi dùng. Đây là cách bào chế phổ biến nhất.

– Hoàng liên chích gừng: Dùng hoàng liên phiến và gừng tươi theo tỷ lệ 10:1. Đem rửa sạch gừng tươi, giã nát và vắt lấy nước ép, thực hiện liên tục cho đến khi thu được 150ml. Tẩm nước gừng vào hoàng liên phiến, ủ trong 1 giờ, sau đó sao vàng để dùng dần.

– Hoàng liên chích rượu: Chuẩn bị hoàng liên phiến 1000g và rượu trắng (35 – 40 độ) 150ml. Trộn đều rượu với dược liệu, ủ trong vòng 1 giờ và sao vàng.

– Hoàng liên chích giấm: Dùng giấm ăn và hoàng liên phiến theo tỷ lệ 1:10. Trộn đều giấm với hoàng liên phiến, ủ trong 30 phút rồi đem sao vàng.

Tác dụng của hoàng liên chân gà theo Đông y

Công dụng trấn can, khứ nhiệt độc, trừ thấp nhiệt ở Tỳ Vị, tả Tâm hỏa, an tâm, sát trùng, giải độc, táo thấp, định cuồng táo,… Dược liệu được sử dụng để trị các chứng bệnh như:

– Lở loét do nhiệt độc, thấp chẩn

– Mắt đỏ, mắt sưng đau

– Tiêu chảy, kiết lỵ do thấp nhiệt

– Miệng lở, phiền táo, nôn mửa do vị nhiệt

– Tâm hỏa thịnh

– Nhiễm giun đũa

– Phế kế hạch

– Tiêu khát

– Chứng cam tích ở trẻ em

Hoàng liên chân gà: Dược liệu quý với nhiều tác dụng trị bệnh

Cây hoàng liên chân gà và phần thân rễ đã được phơi khô.

Tác dụng chữa bệnh hoàng liên theo y học hiện đại

Berberin và một số hoạt chất trong hoàng liên chân gà còn mang đến nhiều tác dụng như:

– Kháng khuẩn, kháng viêm

– Chống ho gà

– Tác dụng lên hệ nội tiết

– Kích thích tiêu hóa

– Hỗ trợ điều trị hội chứng ruột kích thích

– Phòng ngừa xơ vữa động mạch

– Chống loét đường tiêu hóa

Hỗ trợ phòng ngừa ung thư

– Lợi mật

– Làm dịu thần kinh

– Gây tê cục bộ

– Liều nhỏ kích thích vỏ não, ngược lại liều lớn lại ức chế hoạt động của vỏ não

Các bài thuốc chữa bệnh từ vị thuốc hoàng liên

1. Trị chứng tà hỏa nung nấu bên trong gây chảy máu cam, nôn ra máu

– Chuẩn bị: Đại hoàng 16g, hoàng liên 8g và hoàng cầm 12g.

– Thực hiện: Đem dược liệu cho vào ấm, đổ đầy nước và sắc lấy nước uống. Ngày dùng đều đặn 1 thang cho đến khi khỏi.

2. Bài thuốc trị chứng lở loét do nhiệt độc

– Chuẩn bị: Chi tử 12g, hoàng liên, hoàng bá và hoàng liên mỗi thứ 8g.

– Thực hiện: Sắc uống, mỗi ngày dùng 1 thang.

3. Trị chứng nôn mửa, đau tức sườn trái

– Chuẩn bị: Ngô thù du 1 phần và hoàng liên 6 phần.

– Thực hiện: Đem dược liệu tán bột mịn, trộn đều và làm thành viên hoàn. Mỗi lần dùng 4g, ngày dùng 2 lần với nước nóng.

4. Trị chứng sốt dai dẳng, cơ thể mệt mỏi, ngực nóng và khó ngủ

– Chuẩn bị: Kê tử hoàng 1 cái, a giao 8g, thược dược 12g, hoàng liên 3.2g và hoàng cầm 8g.

– Thực hiện: Sắc uống, ngày đùng đều đặn 1 thang cho đến khi hết sốt hoàn toàn.

5. Trị chứng tâm phiền gây hồi hộp, hoảng sợ, ảo não, phản vị

– Chuẩn bị: Cam thảo 10g, chu sa 16g và hoàng liên 20g.

– Thực hiện: Tán thành bột mịn, sau đó đem rượu chưng, trộn với bột thuốc làm thành viên to bằng hạt lúa lớn. Mỗi lần uống 10 viên, ngày dùng 1 – 2 lần tùy theo chứng bệnh.

Hoàng liên chân gà: Dược liệu quý với nhiều tác dụng trị bệnh

Hoàng liên phiến – Hoàng liên thái lát, phơi hoặc sấy khô.

6. Bài thuốc trị chứng sởi mới mọc

– Chuẩn bị: Cây xích sanh mộc, hoàng cầm, hoàng liên, ma hoàng và hoàng bá mỗi thứ 28g, thạch cao 60g, đạm đậu xị 100g và chi tử 30 hạt.

– Thực hiện: Trộn đều dược liệu, mỗi lần dùng 30g thêm 3 cọng hành sắc uống. Ngày dùng đều đặn 1 thang cho đến khi sởi lặn.

7. Trị tâm thận bất giao khiến cơ thể hồi hộp, khó ngủ, mất ngủ

– Chuẩn bị: Nhục quế tâm 2g và hoàng liên 20g.

– Thực hiện: Tán bột mịn, luyện với mật ong làm thành viên và uống với nước muối nhạt khi đói.

8. Chữa chứng mồ hôi trộm nhưng sắc mặt vẫn còn thần khí

– Chuẩn bị: Hoàng liên 6g, sinh địa và thục địa mỗi thứ 16g, hoàng kỳ 14g, hoàng bá và đương quy mỗi thứ 12g, hoàng cầm 10g, long não, táo nhân và hoàng cầm (gia giảm theo chứng bệnh).

– Thực hiện: Sắc uống ngày dùng 1 thang.

9. Chữa các chứng bệnh về mắt như mắt mờ, mắt có màng mộng, quáng gà

– Chuẩn bị: Gân dê đực 1 cái còn tươi và bột hoàng liên 40g.

– Thực hiện: Nghiền nhuyễn gân dê đực, sau đó trộn với bột thuốc làm thành viên to bằng hạt ngô đồng lớn. Mỗi lần uống 21 viên cùng với nước tương nóng. Trong thời gian dùng bài thuốc cần tránh dùng các món ăn từ thịt heo.

10. Trị phong nhiệt công lên khiến mắt sưng đỏ, đau nhức

– Chuẩn bị; Kinh giới tuệ, đại hoàng, cam cúc hoa, hoàng liên, sài hồ, xuyên khung, cam thảo, mộc thông và thuyền thoái (cân chỉnh liều lượng tùy theo chứng bệnh).

– Thực hiện: Sắc uống, ngày dùng 1 thang.

11. Bài thuốc chữa bệnh trĩ

– Chuẩn bị: Xích tiểu đậu và hoàng liên bằng lượng nhau.

– Thực hiện: Tán thành bột mịn, sau đó dùng bột thoa trực tiếp vào vùng trĩ bị sưng đỏ, lở loét giúp giảm đau, sát trùng và làm lành vết thương nhanh chóng.

12. Bài thuốc trị chứng nghiện rượu và các bệnh do rượu gây ra

– Chuẩn bị: Mạch môn đông, ngũ vị tử, can cát và hoàng liên (gia giảm liều lượng theo chứng bệnh).

– Thực hiện: Sắc uống, ngày dùng 1 thang.

13. Bài thuốc trị chứng tiêu chảy sau khi lên sởi

– Chuẩn bị: Thược dược, thăng ma, can cát, cam thảo và hoàng liên (gia giảm liều lượng tùy theo chứng bệnh)

– Thực hiện: Sắc uống ngày dùng đều đặn 1 thang cho đến khi dứt tiêu chảy thì ngưng.

14. Bài thuốc chữa chứng nữ giới suy nhược bị đới hạ không dứt

– Chuẩn bị: Liên tử, nhân sâm và hoàng liên.

– Thực hiện: Sắc uống hằng ngày, ngày dùng 1 thang.

Hoàng liên chân gà: Dược liệu quý với nhiều tác dụng trị bệnh

Hoàng liên chân gà được sử dụng trong nhiều bài thuốc chữa bệnh.

15. Bài thuốc trị chứng lở miệng

– Chuẩn bị: Cam thảo, ngũ vị tử và hoàng liên.

– Thực hiện: Sắc đặc lấy nước cốt ngậm và súc miệng.

16. Bài thuốc trị chứng tiểu nhiều, tiêu khát đột ngột

– Chuẩn bị: Ngũ vị tử, mạch môn đông và hoàng liên.

– Thực hiện: Sắc uống, ngày dùng 1 thang.

17. Bài thuốc trị sốt cao do nhiễm lỵ trực trùng cấp tính

– Chuẩn bị: Cát căn, tần bì, hoàng bá và bạch đầu ông mỗi thứ 12g, mộc hương 8g và hoàng liên 4g.

– Thực hiện: Sắc uống, ngày dùng 1 thang.

18. Bài thuốc trị chứng kiết lỵ

– Chuẩn bị: Hoàng liên 12g.

– Thực hiện: Tán bột, chia thành 3 phần bằng nhau. Mỗi lần dùng 1 phần uống với nước, ngày dùng 3 lần cho đến khi khỏi.

19. Trị thấp nhiệt uất kết ở can đởm khiến mắt sưng đỏ, đau nhức, mắt mờ và hay chảy nước mắt

– Chuẩn bị: Hoàng liên 4g (xắt vụn).

– Thực hiện: Đem ngâm với sữa mẹ, sau đó dùng dịch nhỏ mắt 2 – 3 lần mỗi ngày.

20. Bài thuốc trị chứng lỵ, viêm ruột do nhiễm trực khuẩn

– Chuẩn bị: Mộc hương 20g và hoàng liên 80g.

– Thực hiện: Tán bột mịn làm viên, mỗi lần dùng 2 – 8g thuốc bột uống cùng với nước. Ngày dùng từ 2 – 3 lần.

21. Chữa chứng nôn mửa khi mang thai hoặc nôn mửa do vị nhiệt

– Chuẩn bị: Tô diệp và hoàng liên mỗi thứ 7 phân.

– Thực hiện: Đem sắc uống, ngày dùng đều đặn 1 thang.

22. Bài thuốc trị chứng đại tiện bí táo

– Chuẩn bị: Bã đậu sương và hoàng liên mỗi thứ 20g.

– Thực hiện: Đem dược liệu nghiền mịn, làm thánh bánh. Dùng củ hành ép lấy dịch, thêm 1 chút muối và nhỏ vào rốn. Sau đó, đặt bánh lên rốn và dùng mồi ngải cứu hơ lên.

Lưu ý khi dùng vị thuốc hoàng liên chân gà

Trước khi dùng dược liệu hoàng liên, cần lưu ý một số vấn đề sau:

– Người phiền nhiệt, âm hư, tiết tả và tỳ hư không nên dùng bài thuốc từ thân rễ của cây hoàng liên chân gà.

– Tránh dùng cúc hoa, nguyên hoa, bạch tiễn bì, huyền sâm, thịt heo, bạch cương tàm trong thời gian sử dụng các bài thuốc từ hoàng liên.

– Cần tránh nhầm lẫn với một số vị thuốc mang tên “hoàng liên” khác như hoàng liên ba gai/ hoàng mũ (tên khoa học Berberis wallichiana DC), thổ hoàng liên (Thalictrum foliolosum DC) và thập đại công lao/ hoàng liên ô rô (Mahonia bealei Carr).

Hoàng liên chân gà là cây thuốc quý đã được khoa học công nhận về tác dụng chữa bệnh và hiện nay được ứng dụng rộng rãi trên lâm sàng. Mặc dù không có độc tính nhưng để giảm thiểu rủi ro và tác dụng phụ khi dùng thảo dược này, bạn nên tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi sử dụng.

Nguồn: vimed.org



Chia sẻ